Shtojca për Kulturë

Idetë për prejardhjen e gjuhës shqipe dhe të shqiptarëve në Jugosllavi

Idetë për prejardhjen e gjuhës shqipe dhe të popullit shqiptar kanë qenë gjerë­sisht të diskutuara nga specialistë albanologë, romanistë, sllavistë, serbokroa­tistë, kla­sicistë, indoeu­ropia­nistë-kompa­ratistë, historianë, arkeologë, etnologë, etj., që u for­muan dhe zunë hapësirat e veprimta­rive nëpër institucionet e shtetit të për­bashkët pas Luftës së Parë Botërore. Ata vinin kryesisht nga shkollat dhe universitetet austriake dhe të Europës së Mesme, për një pjesë pak më të vonë nga Franca. Në qarqet elitare universitare qarkullonin idetë gjerësisht të njohura në Europën Qendrore me mbi­sundim të gjermanishtes si gjuhë komunikimi shkencor

 

Idetë për prejardhjen e gjuhës shqipe dhe të popullit shqiptar kanë qenë gjerë­sisht të diskutuara nga specialistë albanologë, romanistë, sllavistë, serbokroa­tistë, kla­sicistë, indoeu­ropia­nistë-kompa­ratistë, historianë, arkeologë, etnologë, etj., që u for­muan dhe zunë hapësirat e veprimta­rive nëpër institucionet e shtetit të për­bashkët pas Luftës së Parë Botërore. Ata vinin kryesisht nga shkollat dhe universitetet austriake dhe të Europës së Mesme, për një pjesë pak më të vonë nga Franca. Në qarqet elitare universitare qarkullonin idetë gjerësisht të njohura në Europën Qendrore me mbi­sundim të gjermanishtes si gjuhë komunikimi shkencor

Interesimi i hershëm për albanistikë

Brenda suazave të një kumtese (në version të përmbledhur) do të merrem me nyjëtimet krye­sore të çështjeve të prejardhjes së gjuhës shqipe dhe të popullit shqiptar duke mbaj­tur parasysh faktin se interesi për studimin e çështjes së prejardhjes së gjuhës shqipe në Jugosllavi kishte qenë i hershëm dhe ishte nxitur sidomos pas themelimit të Mbretërisë Serbe-Kroate-Sllovene/Jugosllavisë: më 1924 u themelua nga H. Ba­rić në Beograd Se­minari Albanologjik, u botuan në tri vëllime të “Arhiv za arbanas­ku starinu, jezik i etnologiju” (vë­llimi i katërt doli me rastin e ribotimit të tre të pa­rëve më 1970 në Prishtinë) dhe një sërë librash, pastaj pati një heshtje; Seminari kishte një kohë dhe lektor shqiptar – Xhevat Korça, e pastaj Vojislav Dančetović. Disi të ndër­lidhura qenë dhe veprimtaritë rreth studi­meve ballka­nike me “Révue des études sud-est européennes et balka­niques” 1937 - (Skok Zagreb, Bu­dimir Beograd). Semi­nari albanologjik gjatë LDB-së nuk fun­k­sionoi, pas saj më 1948 në horizontin e Jugos­llavisë së re, Barić, si i dënuar politikisht nga gjyqi i nderit i Universitetit të Beogradit, nuk mundi të ishte më atje. Ai një kohë pati angazhime në Zagreb e Sarajevë, ku më vonë themeloi In­stitutin Ballkanologjik. Në Beograd në krye të Seminarit Albano­logjik erdhi V. Dančetović, i cili nuk e kishte staturën prej komparatisti, indoeuro­peisti, albanologu, roma­nisti e sllavisti të Barić-it, por mund të kishte njohuri praktike për shqipen, ndërsa si asistent u angazhua Anton Çetta, lektor Idriz Ajeti. Më 1953 në Prishtinë u the­melua Instituti Albanologjik me Selman Rizën, por u mbyll më 1955 (Riza u dëbua në Shqi­përi); pas 1960 u ha­pën studimet për gjuhën dhe letërsinë shqipe në Prishtinë, e pas ndryshimeve të vitit 1966, më 1967 u rithemelua Insti­tuti Albanologjik. Përveç Henrik Barić-it, kroat nga Dubrovniku, i formuar në Graz e Vjenë, e V. Danče­tović-it nga Vushtrria, në tërë këtë hapësirë gjeografike e kohore nuk pati spe­cialistë të mirëfilltë albanologë joshqiptarë, por pati studiues të shquar të fushave të tjera që merre­shin dhe me çështje të shqipes, si­­do­mos në kontekstet ballka­nistike në raport me konsideratat paleoballkanike apo ndonjëherë dhe lidhur me kontaktet me gjuhët fqinje, apo me shqiptarët.