Shtojca për Kulturë

50 vjetët e shqiptarëve me një variant gjuhësor përfaqësues

Gjuha s’është vetëm si do të donim të ishte, gjuha është ajo të cilën e kemi
 

Meqë shqipja nuk ka zyrtarisht një normë drejtshqiptimore, pos disa rregullave fonetike që dalin nga rregullat e drejtshkrimit, po të nisë puna, të bëhen plotësimet e duhura, përvjetorët e tjerë mund t’i festojmë nëse fillojmë ta ofrojmë herët, shumë herët, te fëmijët tanë drejtshqiptimin e tingujve standardë, ata që i kemi, ama duhet t’i qartësojmë disa rregulla që veç të qarta nuk janë, dhe po, atëherë mund të ndodhë pika e katërt, Pranimi

Standard: “send i përgatitur me përmasa, trajtë e cilësi të caktuara, i cili shërben si gjedhe për mallrat që prodhohen në seri”. Ndërkaq sa i përket kontekstit gjuhësor, me gjuhë standarde i referohemi faktit që një gjuhë ka kaluar nëpër të gjitha fazat e standardizimit është kodifikuar dhe shërben si variant mbidialektor për të gjithë folësit e asaj gjuhe. “Varieteti standard i një gjuhe është zakonisht ai varietet që përfaqëson kombin si tërësi dhe institucionet e tij më të larta drejtuese, arsimore dhe të kulturës në përgjithësi” (Fishman 1978: 45). Struktura e funksioni të gjuhës standarde shërbejnë si konvergjencë gjuhësore për folësit e varianteve dialektore të një gjuhe, me qëllimin përfundimtar, njësimin e një kodi unifikues, pra mbidialektor. “Ndoshta është e drejtë të thuhet që i vetmi varietet që mund të konsiderohet si një 'gjuhë e vërtetë' (në kuptimin e dytë të termit ''gjuhë'') është gjuha standarde’’ (Hudson 2002:43). Gjuha standarde mund të jetë gjuha e gramatikalizuar, e përpunuar, e kodifikuar, pra e ngurosur gramatikalisht, por jo e vetmja gjuhë e vërtetë, mbetet thjesht një variant i gjuhës, sidomos në rastin e shqipes, në të cilën edhe sot 50 vjet pas standardizimit vihen në dyshim fazat e standardizimit pa i kaluar të cilat, një gjuhë nuk mund të jetë plotësisht standarde. Ndërkaq fazat e standardizimit sipas sociolinguistëve Garvin dhe Mathiot (1956) dhe Haughen (1966) dhe të përfolura e të pranuara nga Hudson (1996) janë:

1. Përzgjedhja. Në një mënyrë ose tjetrën duhet të jetë zgjedhur një varietet i caktuar për të kultivuar një gjuhë standarde. Zgjedhja është mjaft e rëndësishme në këndvështrimin sociopolitik, sepse është e qartë që varieteti i zgjedhur nis e merr më shumë prestigj dhe njerëzit që e flasin atë nisin ta gëzojnë këtë prestigj.